lateks alerjisi

Lateks nedir?
Lateks, Hevea brasiliensis isimli kauçuk ağacının sütlü özsuyudur. Bu özsuya, istenilen özelliklere sahip olması için kimyasal maddeler katılır. Lateks, bir bitkideki bir kesitten veya bitkinin yüzeyindeki bir yaradan akan sütlü özsuyudur. Bu duruma benzer olan karahindiba, kırlangıç otu ve Atatürkçiçeğinden akan sütlü özsuyunu örnek verebiliriz. Sentetik lateks sentetik kauçuktan üretilir. Lateks terimi doğal lastik ile eşanlamlıdır.

Balon, elastik şerit, ayakkabı, lastik ayakkabı, yüzme levhaları, araba ve bisiklet tekerlekleri, bulaşık eldivenleri, emzik, dalgıç giysileri, elbiselerde kullanılan elastik parçalar, anestezi aletleri, cerrahide kullanılan elastik tüp veya fitiller, damara zerketme aletleri, şişe tıpaları, solukla içeriye çekilen ilaçlar için kullanılan yüz maskeleri ve sonda gibi birçok tüketim ürünlerinde ve tıbbi aletlerinde lateks bulunmaktadır.

Prezervatiflerde (kılıf ve peserlerde) kullanılan latekse özellikle dikkat edilmesi gerekir. Lateks alerjisi, cinsel yaşamdaki zorluklara ek olarak, oldukça ciddi tepkilere sebep olabilir. Durex, kesinlikle lateks içermeyen «Avanti» plastik prezervatifleri üretmektedir. Lateks boyaları gibi sentetik ürünler doğal lastik içermez.

Lateks alerjisinin belirtileri:
Belirtiler, IgE antikoruna ani pozitif tepkiler şeklinde, veya temas egzamasıyla görülen, gecikmiş alerjik tepkilere benzer tepkiler şeklinde olabilir.

Şişkin, kızarık, çok hassas ve kaşıntılı deri halindeki egzama değişiklikleri lateks alerjisinde yaygındır. Sıvı dolu kabarcıklar ve deride çatlamalar görülebilir. Göz ve burunda rahatsızlıklar ve astım gibi solunum yolu sorunları da diğerlerine göre oldukça yaygındır.

Lateks, egzotik meyvelerde bulunan proteinlere çapraz tepki gösterir ve bu nedenle oral alerji sendromuna sebep olabilir. (Ağızda, burunda, dudaklarda ve boğazda şişkinlik ve kaşıntı). Muz, avokado, kivi en çok görülen sebeplerdendir, ancak kavunağacı meyvesi (papaya), incir, patates ve kestane de çapraz tepkilere sebep olabilir. Lateks alerjililerin % 30-80 i bu gıda maddelerinin bir veya birkaçını yedikleri zaman belirtiler göstermektedir. Lateks aynı zamanda incir ağacının tozuna ve özsuyuna çapraz tepki gösterebilir. Besin ürünlerine çapraz tepki gösteren, lateksdeki bitki proteinleridir. Lateks, hassas kişilerde hayati tehlike arz edecek tepkileri tetikleyebilir (alerjik şok)

Lateks alerjisi kimlerde görülür?
Aralarında Endonezya da olmak üzere, bu tür alerjiler birkaç yıl öncesine kadar, hemen hemen sadece, ağaçlardan lateks boşaltmakta olan yerlilerde görülmektedeydi.

Bu tür alerjiler daha sonra, ameliyat olmuş ve ameliyat sırasında cerrahın kullanmış olduğu lateks eldivenlerle yakın teması olmuş çocuklarda görülmeye başladı. HIV-virüsünün bulunmasının ardından eldiven kullanımında oldukça yüksek bir artış gözlendi. Bu da, özellikle sağlık personelinin çoğunda, alerjinin gelişmesine sebep oldu. Lateks alerjisinin, sağlık personelleri arasındaki yaygınlığı yaklaşık olarak % 7 dir. Son 10-15 yıl içinde, mesleki grupların lastik eldiven kullanımında görülen artış, bu alerjinin daha yaygın hale geleceğini göstermektedir. Temizlik görevlileri ve diş hekimleri, alerjiye en çok maruz kalan gruplar içindedir.

Lateks alerjisinin tedavisi:
Lateksden kaynaklandığı tespit edilmiş alerjilerde, kişinin lateks ile olan tüm temaslardan kaçınması lazımdır. Gıda maddelerine çapraz tepkisi olan kişiler de lateksden uzak durmalıdır.

Alerjik şok (anafilaksi) çoğunlukla hastanın normal alerjik tepkileri ile başlar. Tepkiler yavaş yavaş veya akut ve hayati tehlike arz edecek şekilde kendini gösterir. Alerjik şoka girme olasılığı yüksek kişiler, beraberinde adrenalin aşısı (EpiPen) bulundurmalıdırlar. Belirtilerin görülmesinde, bu aşı hemen kullanılmalıdır ve en kısa zamanda ambulans çağrılmalıdır. Alerji aşısı (duyarsızlaştırma tedavisi olarak bilinen hiposensitizasyon) lateks alerjisinin tedavisi için uygun değildir.

Teşhis nasıl yapılır?
Şüphe duyulan lateks alerjilerinin teşhisini ilk önce dermatolog ve çocuk doktarları yapar. Hastalık geçmişinin ayrıntılı olması faydalıdır. Deri delik testi veya deride tepki olup olmadığını görmek için bir lateks eldiven parçasının koltuk altına konulması, uygulanabilecek metodlardır. Özellikle IgE’nın testi için, deri testine ek olarak kan tahlillerinin yapılması da yararlı olabilir.

Alerjinin önlenmesi
Kişide ortaya çıkmış lateks alerjisine ait belirtilerin tedavisi yapılabilir ancak alerjiden tamamıyla kurtulmak mümkün değildir. En iyisi alerji belirtilerinin tekrar ortaya çıkmasını önlemektir. Bir çok lateks ürünlerin yerine, vinil ürünleri kullanılabilir. “hypoallergen” (“alerjiye sebep vermeyen”) etiketli ürünlerin ve benzerlerinin, bu etiketi taşımayan ürünlerden daha az lateks içerdiği söylenemez.

Eldivenler pudrasız olmalı, ve çok az alerjen/çözülebilir proteinler, lastik katkı maddeleri ve endotoksin içermelidir. Bu tür eldivenlerin kullanımına geçildiğinde, yeni alerji vakalarının sıklığında azalma görüldüğü ve bir kısım alerjililerin hafif belirtilerle aynı işyerinde çalışmaya devam ettiği tespit edilmiştir. Bunun hastalar için de önemi vardır. Satıcı firmalara bu tür eldivenleri tedarik etmeleri için şart koşulmalıdır ve firmalardan, eldivenlerin koşulmuş şartlara uygun olduklarını, belgelemeleri istenmelidir.